Türkiye’den yetki alanı hamlesi
AYDIN HASAN Ankara - Türkiye, giderek daha fazla önem kazanan denizlerdeki konumunu güçlendirmek ve hukuki alt yapısını sağlamlaştırmak için yeni bir adım atmaya hazırlanıyor. Hükümet, ilgili devlet birimleri ve uzmanların katılımı ile Türk deniz yetki alanları kapsamlı şekilde düzenlenmeye yönelik yasa taslağı çalışıyor.
Yeni deniz mevzuatı
Alınan bilgiye göre, ilgili devlet birimleri ve uzmanların katılımı ile deniz yetki alanları konusunda kanuna dönüşmesi planlanan bir çalışma yürütülüyor. Oluşturulacak yeni mevzuat ile Türk deniz yetki alanlarının kapsamlı şekilde düzenlenmesi hedefleniyor. Yeni taslak ile Türk deniz yetki alanları konusunda hukuki bir alt yapı oluşturma amaçlanıyor. Türkiye, geçen yıl Nisan ayında Deniz Mekansal Planlama haritasını yayınlamıştı. Bu çalışmaların, Mavi Vatan haritasını resmi bir deniz yetki alanı sınırına dönüştürmekten çok bilimsel ve hukuka uygun bir planlama faaliyeti olduğu belirtilmişti. Türkiye, 2019 yılında Libya ile deniz yetki alanları anlaşması imzalamıştı. Akdeniz’de Mısır ile de bir anlaşma imzalanması ile ilgili temaslar sürüyor. Türkiye ile Suriye arasında bir deniz yetki anlaşmasının da, önümüzdeki dönemde gündeme gelme ihtimali yüksek görülüyor.
Geçmişte devletler açısından ticaret yolları ve balıkçılık benzeri faaliyetler açısından önem taşıyan denizler bugün artık tabanlarındaki enerji kaynakları nedeniyle yeni bir egemenlik mücadelesi alanı durumunda. Türkiye’de karasuları ile ilgili düzenlemeler, 1982 yılında çıkan yasaya göre yapılıyor. 2674 Sayılı Karasuları Kanuna göre, Türkiye’nin karasuları genişliği prensip olarak 6 deniz mili olarak belirlenmiş durumda. Yasa, bazı bölgelerde bu mesafeyi 6 milin üzerinde çıkarma konusunda Bakanlar Kurulu’na (2018 sonrası için Cumhurbaşkanı’na) yetki veriyor. Türkiye, karasularını Ege’de 6 mil; Doğu Akdeniz ve Karadeniz’de ise 12 mil olarak uyguluyor. Ancak son yıllarda ortaya çıkan gelişmeler karasularının yanı sıra deniz altındaki enerji kaynakları nedeniyle kıta sahanlığı ile MEB alanlarını da öne çıkardı. Türkiye’nin paylaşımın bölge ülkeleri arasında Sovyetler döneminde yapıldığı Karadeniz’de kıta sahanlığı sorunu bulunmuyor. Ege ise, Türkiye ile Yunanistan arasında hem karasuları hem de kıta sahanlığı açısından en çetrefilli sorun alanlarından birini oluşturuyor.
YZ’den farklı cevaplar
Yunanistan, karasularını İyon Denizi’nde 12 mil, Ege ve Akdeniz’de ise Türkiye’nin tavrı nedeniyle 6 mil olarak uyguluyor. Ancak Yunanistan 12 mil tezini sürekli gündemde tutuyor. İsrail’in Sumud Filosu’na saldırıda Girit’i lojistik ve operasyonel üs olarak kullanması, bu adanın Türkiye ile Yunanistan arasındaki anlaşmazlıklardaki durumunu da yeniden gündeme getirdi. Ege ile Akdeniz’in kesiştiği noktada yer alan ve karasuları 6 mil olan Girit adasını, Türkiye 12 mil açısından casus belli kapsamı içinde değerlendiriyor. Ancak İsrail’in saldırısı ile ilgili yapay zeka uygulamaları üzerinden yapılan aramalarda “Operasyon, Girit adasının yaklaşık 50 deniz mili açığında, yani Yunanistan’ın 12 millik karasularının dışında, uluslararası sularda gerçekleşmiştir” gibi ifadeler dikkat çekti. Bu durum, Yunan tezlerinin yapay zeka üzerinden desteklendiği algısına neden oldu. Saldırı ile ilgili aramalardaki bu duruma rağmen yaygın yapay zeka uygulamaları üzerinden yapılan Girit’in karasuları ile ilgili net aramalarda ise bunun 6 mil olduğu belirtiliyor. Girit’in karasuları ile ilgili aramalara verilen bazı yanıtlar özetle şöyle:
CHATGPT: Mevcut bilgilere göre olayın, Girit çevresinde Yunanistan’ın fiilen uyguladığı 6 millik karasularının dışında gerçekleştiği anlaşılıyor. Yani müdahalenin doğrudan Yunan karasuları içinde olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi yok.
GOOGLE AI modu: Girit Adası’nın da dahil olduğu Ege Denizi’nde Yunanistan’ın karasuları genişliği şu an itibarıyla 6 deniz milidir. Yunanistan, 2021 yılında İyon Denizi’ndeki (ülkenin batısı) karasularını 12 deniz miline çıkarmıştır. Ancak Girit’in de içinde bulunduğu Ege Denizi’nde mevcut sınır 6 mil olarak kalmaya devam etmektedir.
Gemini: Girit’in şu anki karasuları uzunluğu hakkında doğrudan bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak, Yunanistan’ın Girit’in güneyinde karasularını 12 mile çıkarmayı planladığına dair haberler mevcuttur [marinedealnews.com]. Bu planın Türkiye tarafından “casus belli” (savaş sebebi) olarak değerlendirileceği de belirtilmiştir.
