Yataktan ani kalkınca kalp duruyor mu? 'Japon bilim insanı söylüyor' dediler gerçek başka çıktı
Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr- Son yıllarda sosyal medyada sağlıkla ilgili içeriklerin hızla yayılması, doğru bilgi ile yanlış bilginin birbirine karışmasına neden oluyor. Özellikle kalp sağlığı gibi kritik bir konuda yapılan paylaşımlar, geniş kitlelere ulaşarak zaman zaman endişe verici yanlış anlamalara yol açabiliyor. Bu içeriklerden biri de son dönemde sıkça karşılaşılan 'kalp krizlerinin yüzde 80’inin sabah saatlerinde yapılan bir hatadan kaynaklandığı' iddiası oldu. Japon bir kardiyoloğa atfedilerek dolaşıma sokulan bu ifade, kısa sürede farklı platformlarda milyonlarca kullanıcıya ulaştı ve birçok kişi tarafından sorgulanmadan doğru kabul edildi. Milyonlarca kişi tarafından izlenen ve paylaşılan bu bilginin bilimsel gerçekliği ve sabahları yapılan herhangi bir hatanın kalp krizini tetikleyip tetiklemediğini işin uzmanına danıştı. Kardiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Özge Özden Kayhan ise Milliyet.com.tr'ye tüm detaylarıyla anlattı.
KİŞİ ANİDEN AYAĞA KALKTIĞINDA ASLINDA NE OLUYOR?
Sosyal medyada hızla yayılan bu tür iddialar, özellikle sağlık kaygısı yaşayan bireylerde yanlış algılar oluşturabiliyor. Uzmanlar, bu nedenle vatandaşların sağlıkla ilgili bilgileri doğrulanmış bilimsel kaynaklardan edinmesi gerektiğini ve sosyal medyada dolaşan sansasyonel içeriklere temkinli yaklaşılması gerektiğini vurguluyor. Kalp sağlığına ilişkin gerçek risk faktörlerinin anlaşılması, hem bireysel farkındalık hem de toplum sağlığı açısından büyük önem taşıyor. Açıklamalarına bahsi geçen sosyal medya paylaşımında iddia edildiği gibi sabahları aniden yataktan kalkmanın tek başına kalp krizine neden olup olmadığını anlatarak başlayan Doç. Dr. Özge Özden Kayhan, "Aslında kişi aniden ayağa kalktığında ilk olan şey çoğu zaman tansiyonun kısa süreli düşmesidir. Çünkü yatarken dengeli dağılan kan, ayağa kalkınca yerçekimi etkisiyle kısa süreli olarak bacaklarda göllenebilir. Bu nedenle baş dönmesi veya göz kararması olabilir. Vücut bunu saniyeler içinde kalp hızını artırarak ve damarları kasarak düzeltir" dedi.
Bilimsel çalışmaların kalp krizlerinin özellikle sabah saatlerinde daha sık görüldüğünü gösterdiğinin altını çizen uzman isim bunun nedeninin ani kalkıştan çok; sabah saatlerinde stres hormonlarının artması, tansiyon ve nabzın yükselmesi, damarların daha hassas hale gelmesi ve kanın pıhtılaşmaya daha yatkın olmasına değindi. Özellikle damar sertliği, yüksek tansiyon, diyabet, sigara kullanımı veya gizli damar hastalığı olan kişilerde bu sabah değişimleri kalbe ek yük bindirebilmesi olduğunu söyledi. Hızlı kalkmanın doğrudan kalp krizi riskini artırdığını söylemenin doğru olmadığını ancak özellikle riskli kişilerde sabah saatleri kalp-damar sistemi için daha hassas bir zaman dilimi olduğu için yataktan kontrollü ve yavaş kalkmanın daha güvenli olduğunu da açıklamalarına ekledi.
'GENÇLERDE ANİ KALKIŞ CİDDİ SORUN YARATMAZ AMA...'
Öte yandan yataktan ani bir şekilde kalkmanın yaratabileceği sorunları açıklayan Doç. Dr. Özge Özden Kayhan, ani kalkışın özellikle bazı kişilerde daha fazla soruna sebep olabileceğini söylerken, "Özellikle yaşlılarda, tansiyon hastalarında, diyabeti olanlarda, kalp hastalarında ve tansiyon ilacı kullananlarda vücut ayağa kalkınca tansiyonu dengelemekte biraz daha yavaş kalabilir. Bu yüzden baş dönmesi, göz kararması veya dengesizlik hissi olabilir. Genç ve sağlıklı kişilerde ise vücut bunu genelde birkaç saniye içinde dengeler. Yani çoğu genç insanda ani kalkış ciddi bir sorun yaratmaz. Bilimsel olarak da yaş ilerledikçe damarların ve tansiyon sisteminin ani değişimlere verdiği cevabın yavaşladığı biliniyor. Bu nedenle özellikle risk grubundaki kişilerin yataktan biraz daha kontrollü kalkması öneriliyor" açıklamasında bulundu.
Bilimsel çalışmaların özellikle sabahın ilk saatlerinde kalp-damar sisteminin daha fazla yük altında olduğuna işaret ettiğini ileten uzman isim bu nedenle riskli kişilerde kalp krizlerinin sabah saatlerinde daha sık görüldüğünün altını çizdi.
Sosyal medyada dolaşan '60 saniyelik sabah protokolü' gibi önerilerin çoğunun bilimsel olarak tam kanıtlanmamış yöntemler olduğunun altını şiddetle çizen Doç. Dr. Özge Özden Kayhan, "Su içmek, birkaç derin nefes almak veya yavaş kalkmak gibi öneriler faydalı olabilir; ancak bunların tek başına kalp krizini önlediğini gösteren güçlü bilimsel veriler yoktur. Kalp sağlığını koruyan asıl şey; sigara içmemek, kolesterol ve tansiyonu kontrol etmek, düzenli hareket etmek ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıdır" diyerek halk sağlığı konusunda faydalı olabilecek detaylara dikkat çekti.
Son yıllarda kalp krizinin özellikle gençlerde daha görünür hale gelmesinin nedeninin sadece stres olmadığını; bu durumu gençlerin sigara ve elektronik sigara kullanımı, kötü beslenme, hareketsizlik, obezite, kötü uyku, yoğun stres, ve enerji içecekleriyle ilişkilendirdi. Eskisine göre çok daha yaygın olan bu durumlara ek olarak yüksek kolesterol, tansiyon ve diyabet genç yaşta daha sık görüldüğünü ekledi ve cümleyle açıklamalarını sonlandırdı: "Bir diğer önemli neden de tanı yöntemlerinin gelişmesi ve sosyal medya sayesinde bu vakaların daha fazla duyuluyor olması. Yani hem risk faktörleri arttı hem de artık bu olayları daha fazla fark ediyoruz."
